ZWEIG Stefan
De wereld van gisteren - Herinneringen van een Europeaan [vertaling van Die Welt von Gestern - 1944]
6de druk van deze Rainbow-uitgave. Pb, in-8, 431 pp. Naamregister. Uit het Duits vertaald door Willem Van Toorn. Noot Lucas Tessens: Stefan Zweig, Oostenrijks schrijver (Wenen 1881-Petropolis, Brazilië 1942) was een typische Europeaan van voor de Hitlertijd: erudiet en cosmopoliet. In dit boek toont hij aan hoe beide wereldoorlogen Europa cultureel van het voorplan verstootten en onthult de mechanismen van de macht. Een eigenzinnige kijk op de wereldgeschiedenis. Overigens legt hij zijn standpunt neer in een paar betekenisvolle woorden: "(...) ik, die het politieke en dogmatische uit de grond van mijn hart verafschuwde (...)" (318)
Alleen Zweig kan het huis en het graf van Tolstoj voor ons met woorden schilderen: 'Zijn broer Nikolaj en hij hadden als jongens van een vrouw in het dorp de sage gehoord dat waar je bomen plantte een plaats van geluk zou ontstaan. Dus hadden ze half spelenderwijs een paar jonge scheuten op deze plek gezet. Pas later herinnerde de oude Tolstoj zich deze mooie voorspelling en hij uitte de wens onder die zelfgeplante bomen te worden begraven. Dat is volgens zijn wens gebeurd, en nu is het het meest indrukwekkende graf ter wereld door zijn hartveroverende eenvoud. Een kleine, rechthoekige heuvel midden in het bos, begroeid met bloeiende bomen - nulla crux, nulla corona! - geen kruis, geen grafsteen geen opschrift. (...) De laatste rust van deze rusteloze wordt door niets beschermd behalve door de eerbied van de mensen.' (323-324)

De beschrijving van de hyperinflatie in Oostenrijk en Duitsland na WO I is ronduit beangstigend; zij doodt elk fatsoen en alle waarden. De maatschappij verviel in 'excessionisme', alles 'tè'; zij vervormde persoonlijkheden tot karikaturen. Dat uit zich ook in de kunsten. Of Zweig hiermee de 'entartete Kunst' bedoelt, is niet geheel duidelijk maar het mag niet worden uitgesloten. Zoals het ook niet mag worden uitgesloten dat nazi's en joden bepaalde esthetische en maatschappelijke waarden deelden. Niets is totaal en voor immer in oppositie. (zie in dit verband ook de dagboeken van Bella Fromm) Zweig begreep als geen ander waarom de liberale wereld Freud afwees en bekampte: 'Onbewust voelde de optimistisch-liberale wereld dat de compromisloze geest (Freud, LT) haar streven van de stapsgewijze onderdrukking van de driften door 'verstand' en 'vooruitgang' met zijn dieptepsychologie onverbiddelijk ondergroef, dat hij gevaarlijk was voor haar methode van ontkenning van wat onaangenaam was, door zijn meedogenloze ontsluieringstechniek.' (404) Tot op vandaag blijven de hoeders van de status quo Freud in de verdomhoek plaatsen, maar dat mag niet gezegd worden. Want het is net de dieptepsychologie die de ware drijfveren van de huidige zenuwzieke dictators kan ontmaskeren.
Zweig bereikt eenzame hoogten en blijft toch heel leesbaar. Op bijna elke bladzijde kan je een idee oppikken waarmee je verder kan, vooral in moeilijke tijden. Zo is er de ontmoeting met Max Gorki (329) en de ode aan Benedetto Croce (331), die ons het geheim om jong te blijven zomaar aanreikt.
Meer dan ooit actueel. Aanbevolen!
Uit het personenregister lichten wij de namen die frequent voorkomen: Bach, Balzac, Barbusse, Bazalgette, Beethoven, Brahms, Chamberlain, Richard Dehmel, Dostojevski, Erasmus, keizer Franz Joseph, Sigmund Freud, Goebbels, Goethe, Gorki, Gerhart Hauptmann, Adolf Hitler, Hofmannsthal, Joseph Kainz, keizer Karl I, Heinrich Lammasch, Vladimir Iljitsj Lenin, Gustav Mahler, Adalbert Matkowsky, Mozart, Benito Mussolini, Napoleon, Friedrich Nietzsche, Luigi Pirandello, Wather Rathenau (de joodse Minister van BuZ die op 19220624 door rechtse extremisten in Berlijn werd vermoord), Max Reinhardt, Rainer Maria Rilke, Romain Rolland, Jules Romains, Arthur Schnitzler, William Shakespeare, George Bernard Shaw, Richard Strauss, Lev Nikolajevitsj Tolstoj, Paul Valéry, Emile Verhaeren, Richard Wagner, keizer Wilhelm II, Emile Zola.

€ 12.5

Bestel