De literatuur en de geschiedschrijving over het Belgische vorstenhuis is gevarieerd: van idolatrie, over romantiek tot polemiek en politiek. 

Leopold I (koning der Belgen van 21/07/1831 tot 10/12/1865). De figuur van Leopold I  blijft onderbelicht in de literatuur. De periode van zijn koningschap is nochtans niet onbelangrijk voor de vestiging van de burgerlijke maatschappij.

Leopold II (koning der Belgen van 17/12/1865 tot 17/12/1909). De laatste drie decennia werd periodiek de figuur van Leopold II  belicht. Een voorloper was het in 1963 verschenen boek van Neal Ascherson (De Koning nv - De biografie van Leopold II - vertaling van: The King Incorporated, Leopold II in the age of trusts). Het is beslist geen detail dat in 1963 België worstelde met de Katanga-crisis en daarvoor internationaal met de vinger werd gewezen. Het is opmerkelijk of misschien juist niet dat dit boek uit 1963 pas in 2002 in Nederlandse vertaling verscheen. In het voorwoord bij de uitgave van 2002 schrijft Ascherson: "De waarheid over Leopold en Kongo zal (...) pas volledig zijn wanneer die volledig bekend is, en volledig wordt aanvaard, in België zélf." Het gaat dan vooral over zijn optreden in de Kongostaat (l'Etat Indépendant du Congo). [We verwijzen naar de sectie CONGO op deze website.] De aandacht voor Leopold II grijpt terug naar de storm rond deze vorst aan het begin van de 20ste eeuw: was hij verantwoordelijk voor de gruweldaden in "zijn" Kongostaat? De historici zijn het er nu over eens dat dit inderdaad het geval is. Toch heeft geen enkele auteur kunnen uitsluiten dat zijn tegenstanders vooral economische motieven hadden en dat de ontzaglijke bodemrijkdommen van de Kongo jaloezie opwekten. Dat maakt het verhaal complexer omdat vanuit dat gezichtspunt meerdere partijen belang hadden bij een annexatie van de Kongostaat door België (1908). Dan komen de staatsbelangen van Engeland, Portugal, Duitsland, Frankrijk en de V.S.A. in het voetlicht te staan. Bovendien komen een aantal particuliere belangen van Belgische grootinvesteerders naar boven. Daarnaast, maar niet los daarvan, moet men zich durven afvragen of aan het begin van de 20ste eeuw de mensenrechten van de zwarten überhaupt in het geding zouden zijn geweest, indien Kongo niet over bodemschatten had beschikt. Dit pleit Leopold natuurlijk niet vrij maar het legt de klemtoon van het onderzoek anders. We zijn geneigd om, samen met Walschaps hoofdpersonage Johannes (Oproer in Congo, 1953: 107), te stellen: "De zwarten denken dat al wat de blanke doet uitsluitend dient om hemzelf rijk te maken en dat hij anders absoluut niets voor hen zou doen." Deze zuivere redenering - voortkomend uit het brein van Walschap of door hem opgepikt tijdens zijn Congoreis, wat doet het ertoe? - plaatst het Westen van gisteren en van vandaag voor een verpletterende verantwoordelijkheid. 

Ik moet dan denken aan de openingsscene van de film "Sophie's Choice" (Pakula, 1982; gebaseerd op de novelle van William Styron, 1979). In een zonnige tuin spelen blije, lachende kinderen met hun gouvernante; de camera wint aan hoogte en we kunnen over de hoge tuinmuur kijken; we zien de afgrijselijke beelden van een Duits concentratiekamp. Ik heb toen mensen huilend de cinemazaal zien verlaten. Maar welk verschil is er tussen die situatie en die van mij, elke avond onbewogener overspoeld door de TV-beelden van het noodlijdende, kreperende en oorlogvoerende Afrika?

In 2005 publiceerde de Académie royale de Belgique een interessante bijdrage van Prof. Dumoulin onder de titel "Léopold II, un roi génocidaire?". Hij kant zich tegen een eenzijdige en soms propagandistische kijk op het Congolese (schrik)bewind van Leopold II en pleit voor een zuiver historische benadering. Net zoals Frankrijk (en andere koloniale mogendheden) nog in het reine moeten zien te komen met zijn koloniaal verleden, zo heeft ook de Belgische staat die plicht. Een Afrikabeleid dat zo'n ethische kwestie negeert, is gedoemd om te mislukken omdat de dialoog bezwaard blijft met de oude wonden en de spoken uit het verleden.

Albert I (koning der Belgen van 23/12/1909 tot 17/02/1934), de Koning-Ridder tijdens WO I, slachtoffer van een ongeluk (de moordhypothese werd eveneens geopperd) bij het beklimmen van een Ardense rots, krijgt de laatste jaren weer meer aandacht.

Leopold III (koning der Belgen van 23/02/1934 tot 16/07/1951). Het spreekt vanzelf dat de zgn. koningskwestie (in wezen de strijd tussen de particratie en Leopold III na WO II) het meeste inkt heeft doen vloeien en men kan een hele bibliotheek vullen met polemische geschriften pro en contra Leopold III. De cruciale vraag daarbij was en is: moest Leopold III einde mei 1940 beschouwd worden als de gevangene van Hitler of behield hij een handelingsbekwaamheid en hoe ruim was die dan wel? Alhoewel Velaers en Van Goethem (boeknummer 20010017) hun best hebben gedaan om het zogenaamd "definitieve boek" over de koningskwestie te schrijven - en toegegeven het volume is indrukwekkend - voldoet het boek toch niet geheel wegens het ontbreken van bepaalde cruciale verklaringen en invalshoeken. Op p. 986 lezen we: "Dat Spaak zich strikt aan deze discretieplicht (t.a.v. het Politiek Testament van L. III) heeft gehouden (...) heeft o.i. misschien ook te maken met de inhoud van het Politiek Testament: door zijn uitspraken over de Franstalige bourgeoisie en over het economisch liberalisme en door de veroordeling van de harde repressie van kleine collaborateurs bevatte dat immers 'politiek dynamiet'." Het is opmerkelijk en bevreemdend dat auteurs die een document als 'politiek dynamiet' kwalificeren, dat document (i.c. het politiek testament) niet in extenso afdrukken in een boek waar toch niet op een bladzijde min of meer is gezien. Om die reden, en om de lezers zélf te laten oordelen, vindt u de integrale tekst van het zgn. Politieke Testament hier. 

Overigens is het geraadzaam op de hoede te zijn wanneer auteurs in historische kwesties (expliciet of impliciet) pretenderen het "definitieve boek" te hebben geschreven. Vergeten we niet dat een overvloed aan bronnenmateriaal, een indrukwekkende bibliografie en een batterij van voet- en eindnoten een ontradend en ontmoedigend effect kan hebben op kandidaat-onderzoekers die later hetzelfde thema willen behandelen. Alles lijkt immers al onderzocht, binnenste buiten gekeerd, uitgevlooid. Maar zijn de premissen juist geweest, is de invalshoek niet eenzijdig, zijn buitenlandse invloeden onderzocht en is de geopolitieke context in kaart gebracht? Zijn de economische belangen die destijds speelden, geëvalueerd? Zo maakten Astrid en kroonprins Leopold van januari tot maart 1933  een studiereis door Congo. Volgens zijn secretaris, Robert Capelle, zei de kroonprins bij zijn terugkeer: "Ik beweer, zoals mijn vader, dat het landbouwbeleid in Congo in staat van failliet verkeert. De toestand van de inheemse bevolking is er sedert een kwarteeuw geenszins op verbeterd. En nochtans is zij de traditionele eigenaar van het land. (...) Ik weet dat deze ideeën niet door alle middens gunstig onthaald worden ... maar niemand kan mij beletten mijn gevoelens hieromtrent te uiten: Wij zijn in Congo voor het welzijn van de Zwarte, niet om enkele individuen te verrijken." (boeknummer 19850080:  124) Het kan niet anders dan dat Leopold zich met zo'n uitspraken bijzonder ongeliefd maakte in de kringen van de machtige Société Générale, die de gehele grondstoffenreserve van Congo controleerde via de Union Minière du Haut-Katanga. We willen hiermee duidelijk stellen dat men de koningskwestie niet exclusief op een personenkwestie (een onhandelbaar karakter) mag terug voeren, maar dat het zeer wel mogelijk is dat - met medeweten en medewerking van de geallieerden - de oorlogssituatie werd aangegrepen om de prerogatieven van de constitutionele monarchie op de helling te zetten. Die prerogatieven waren immers door Leopold II, Albert I en Leopold III zeer ruim geïnterpreteerd. Het betreden van het economische terrein (en dan nog wel aangaande een koloniale materie!) door de vorst in spe, was een stap te ver. De wrevel over de inmenging in militaire en politieke kwesties kon zich gaandeweg verbinden met de resolute afwijzing van een zeggenschap of een oordeel in economische aangelegenheden.  Dat de uraniumleveringen vanuit Belgisch-Congo  tijdens en na WO II exclusief aan de USA en GBR werden gedaan, vormt de geopolitieke en militaire achtergrond van dit verhaal. Pottenkijkers waren niet toegelaten: zowel het parlement als de koning werden onwetend gehouden over deze belangrijke kwestie.  

Prins Regent Karel (regent van 20/09/1944 tot 20/07/1950) vult het interludium. In deze woelige overgangsfase worden heel wat rekeningen vereffend en komt de moderne particratie tot stand.

Boudewijn (koning der Belgen van 17/07/1951 tot 31/7/1993). Met het aantreden van de piepjonge Boudewijn verzekerde het politieke en economische establishment zich in 1951 van een zwijgzaam toekijkende adolescent-koning die liet begaan. Maar tijdens de Congo-crisis achtte de  toen pas gehuwde Boudewijn zich sterk genoeg om nog een tweede verbintenis aan te gaan: die met Katanga. De vorst werd toen de les gespeld door CVP-voorzitter Théo Lefèvre. Pas na vele jaren zou hij het aandurven in verzet te komen tegen de hem opgedrongen passieve rol en wel vanuit de laatste 'refugie', die van de gewetensvrijheid: de weigering in 1990 om de abortuswet te ondertekenen. Een uniek boekje over Boudewijn werd geleverd door kardinaal Suenens. Het werk staat volledig in het licht van de Mariabeweging, waartoe de koning behoorde. Toen Boudewijn (°7/9/1930) op 31/7/1993 plots te Motril (Spanje) overleed, ontstond er in België een nooit geziene en onverwachte verering rond zijn persoon. Naar schatting een half miljoen mensen kwam het stoffelijk overschot groeten. Het boek van Suenens belicht ook uitvoerig de ontmoetingen van B. met Veronica O'Brien en de rol die zij speelde bij het vinden van Fabiola, de latere Belgische koningin.

Tenslotte is er Albert II (koning der Belgen van 09/08/1993 tot vandaag), die zijn rol onverwacht kreeg toebedeeld.  

De Belgische koninginnen en prinsessen stonden lange tijd in de schaduw van hun echtgenoten. Posthuum kreeg vooral Koningin Astrid veel aandacht en werd zij naar voor geschoven als de ideale en eenvoud uitstralende moeder en echtgenote. Die beeldvorming slaagde zo goed dat het tweede huwelijk van Leopold III tijdens WO II als een blasfemie kon worden afgeschilderd. Bovendien diende de hetze tegen de mondaine prinses Lilian politieke doeleinden.

De laatste tien jaar voert het Hof een vrij geslaagde en zeer visuele PR-actie om het wat grijze imago van het vorstenhuis op te vijzelen. Dat gebeurt uiteraard via de televisie en de familiebladen. Het overaanbod is niet zonder risico's.

Hieronder vindt men een greep uit het aanbod, chronologisch gerangschikt. Onder elke ingescande cover vindt met het boeknummer zoals dat voorkomt in de database van de te koop aangeboden boeken. De eerste 4 cijfers van het boeknummer geven het publicatiejaar aan.